Sınav Kaygısıyla Başa Çıkma Programı
UYGULAMA RAPORU: Sınav Kaygısıyla Başa Çıkma Programı
Uygulama Yeri: Bahçeşehir Koleji Söke Kampüsü & Özel Söke Okulları
Hedef Grup: 8. Sınıf Öğrencileri | Toplam n = 35
Uygulama Tarihleri: 26.02.2026 & 30.04.2026
Hazırlayan: Klinik Psikolog Suennur TOKMAK
1. Giriş ve Amaç
Sınav kaygısı, akademik değerlendirme süreçlerinde bireylerin bilişsel, duygusal, davranışsal ve fizyolojik düzeyde yaşadığı olumsuz tepkilerin bütününü ifade etmektedir. Özellikle ortaöğretim son sınıf öğrencilerinde yaygın biçimde görülen bu tablo; dikkat dağınıklığı, olumsuz öz-değerlendirme, kaçınma davranışları ve bedensel belirtilerle kendini göstermekte olup akademik başarı ve genel iyilik hali üzerinde olumsuz etkiler doğurmaktadır.
Bu rapor, iki farklı kurumda 8. sınıf öğrencilerine yönelik yürütülen "Sınav Kaygısıyla Başa Çıkma Programı"nın içerik, süreç ve sonuçlarını kapsamlı biçimde sunmayı amaçlamaktadır. Proje, bir klinik psikolog tarafından hastane bünyesinde yürütülen sosyal sorumluluk girişimi kapsamında tasarlanmış ve uygulanmıştır.
Projenin temel hedefleri şunlardır:
- 8. sınıf öğrencilerinde sınav kaygısı düzeyini anlamlı ölçüde azaltmak
- Öğrencilere kaygıyla başa çıkmada kullanabilecekleri somut beceriler kazandırmak
- Westside Sınav Kaygısı Ölçeği aracılığıyla ön test – son test karşılaştırması yaparak müdahalenin etkinliğini değerlendirmek
- Kaygının bilişsel, duygusal, davranışsal ve bedensel boyutlarına ilişkin psikoeğitim sağlamak
- Koruyucu ruh sağlığı hizmetlerinin okul ortamında yaygınlaştırılmasına katkıda bulunmak
2. Yöntem
2.1. Örneklem
Çalışma; iki farklı kurumda öğrenim gören, 8. sınıf düzeyindeki toplam 35 öğrenci ile yürütülmüştür. Öğrencilerin tamamı çalışmaya gönüllü olarak katılmıştır.
2.2. Ölçme Aracı
Sınav kaygısı düzeyini belirlemek amacıyla Westside Sınav Kaygısı Ölçeği (Westside Test Anxiety Scale — WTAS) kullanılmıştır. Ölçek Driscoll (2007) tarafından geliştirilmiş; Türkçeye uyarlaması Totan ve Yavuz (2009) tarafından gerçekleştirilmiştir.
Ölçeğe ilişkin teknik bilgiler:
- Madde sayısı: 11
- Yanıt formatı: 5'li Likert (1 = Hiç uygun değil — 5 = Tamamen uygun)
- Puan aralığı: 11 – 55
- Yüksek puan → yüksek sınav kaygısı
2.3. Program İçeriği ve Uygulama Süreci
Program dört aşamadan oluşmaktadır:
| Aşama | Başlık | İçerik |
|---|---|---|
| 1 | Ön Test Uygulaması | Westside Sınav Kaygısı Ölçeği'nin yönergesi açıklandı. Ölçek uygulandı ve ön test verileri toplandı. |
| 2 | Psikoeğitim | Kaygının tanımı ve bireydeki anlamı; sınav kaygısının bilişsel, duygusal, davranışsal ve fizyolojik belirtileri; kaygı ile performans arasındaki ilişki; işlevsel ve işlevsel olmayan kaygı düzeyleri; BDT temelli kaygı döngüsü; otomatik düşünceler ve sınav kaygısındaki rolü ele alındı. |
| 3 | Uygulamalı Teknikler | Alternatif Düşünce Oluşturma (BDT tekniği); Diyafram Nefes Egzersizi; Kelebek Kucaklaması (EMDR türevi); Güvenli Yer İmgeleme / Mini Topraklanma (3-2-1 Tekniği) uygulandı. |
| 4 | Son Test & Değerlendirme | Öğrencilerin soruları yanıtlandı. Westside Ölçeği tekrar uygulandı. Elde edilen veriler ön test puanlarıyla karşılaştırıldı. |
3. Bulgular
3.1. Betimsel İstatistikler
Tablo 2'de tüm katılımcılara (n = 35) ait ön test ve son test betimsel istatistikleri sunulmaktadır.
Tablo 2. Ön Test ve Son Test Betimsel İstatistikleri (n = 35)
| Ön Test | Son Test | |
|---|---|---|
| Öğrenci Sayısı (n) | 35 | 35 |
| Ortalama (X̄) | 29.94 | 26.86 |
| Minimum Puan | 11 | 11 |
| Maksimum Puan | 50 | 50 |
3.2. Bireysel Kaygı Değişimi Dağılımı
Ön test ve son test puanları karşılaştırıldığında, katılımcıların %57.1'inde (n = 20) kaygı düzeyinde azalma, %28.6'sında (n = 10) değişim olmadığı, %14.3'ünde (n = 5) ise artış gözlemlenmiştir.
Tablo 3. Sınav Kaygısı Değişim Dağılımı (n = 35)
| Yön | Öğrenci Sayısı | Yüzde (%) |
|---|---|---|
| Kaygı Azaldı ↓ | 20 | %57.1 |
| Sabit Kaldı → | 10 | %28.6 |
| Kaygı Arttı ↑ | 5 | %14.3 |
| TOPLAM | 35 | %100.0 |
3.3. Ortalama Puan Değişimi
Grup genelinde ön test puan ortalaması X̄ = 29.94 iken son test puan ortalaması X̄ = 26.86 olarak belirlenmiştir. Ortalama puan değişimi 3.09 puan düzeyinde azalma yönünde gerçekleşmiştir. Bağımlı örneklem t-testi analizi sonucunda hesaplanan t istatistiği t(34) = 3.082 olarak bulunmuş olup bu değer, uygulamanın istatistiksel açıdan anlamlı olabileceğine işaret etmektedir (p < .05).
3.4. Bireysel Ön Test – Son Test Puanları
Tablo 4'te tüm katılımcılara ait bireysel ön test, son test puanları, fark değerleri sunulmaktadır.
Tablo 4. Bireysel Ön Test – Son Test Puanları (n = 35)
| Ad Soyad | Ön Test | Son Test | Fark |
|---|---|---|---|
| Y. | 36 | 41 | +5 |
| N.K. | 25 | 13 | -12 |
| B.Y. | 31 | 32 | +1 |
| K.G. | 26 | 27 | +1 |
| Ç.Y.S. | 15 | 15 | 0 |
| D.Z. | 26 | 14 | -12 |
| M.A. | 35 | 11 | -24 |
| M.Y. | 31 | 35 | +4 |
| E.Ş. | 29 | 11 | -18 |
| R.S. | 30 | 19 | -11 |
| R. | 32 | 32 | 0 |
| İ.G. | 27 | 20 | -7 |
| G.T. | 43 | 43 | 0 |
| A.N.S. | 23 | 23 | 0 |
| İsimsiz | 28 | 26 | -2 |
| H. | 29 | 28 | -1 |
| E. | 11 | 11 | 0 |
| E.İ.A. | 50 | 50 | 0 |
| E.S.P. | 35 | 35 | 0 |
| E.Ç. | 28 | 28 | 0 |
| N.K.(2) | 33 | 28 | -5 |
| S. | 32 | 30 | -2 |
| Ç.T. | 29 | 31 | +2 |
| Ö.S.A. | 42 | 38 | -4 |
| Z.Ç. | 36 | 34 | -2 |
| T.A. | 40 | 40 | 0 |
| İ.E. | 12 | 12 | 0 |
| Ç.Ö. | 39 | 37 | -2 |
| A.A. | 29 | 26 | -3 |
| M.T. | 38 | 33 | -5 |
| Y.A.Ç. | 24 | 23 | -1 |
| B.A. | 39 | 37 | -2 |
| Y. | 27 | 23 | -4 |
| A.Z.V. | 22 | 20 | -2 |
| A.E. | 16 | 14 | -2 |
4. Tartışma ve Değerlendirme
4.1. Genel Değerlendirme
Uygulama bulguları incelendiğinde, her iki kurumdaki öğrencilerin önemli bir bölümünde sınav kaygısı düzeyinin anlamlı biçimde azaldığı görülmektedir. Grup ortalamasında 3.09 puanlık düşüş; psikoeğitim ve uygulamalı tekniklerden oluşan tek seanslık bu müdahalenin bile ölçülebilir bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Kaygı düzeyinde azalma gösteren öğrenciler arasında en belirgin düşüş M.A. isimli katılımcıda gözlemlenmiş olup ön test puanı 35'ten son test puanı 11'e gerilemiştir (-24 puan). Bu tablo, programın yüksek kaygılı bireyler üzerinde özellikle etkili olabileceğine işaret etmektedir.
4.2. Kaygısı Değişmeyen Öğrenciler
On öğrencide ön test ve son test puanları aynı kalmıştır. Bu öğrencilerde kaygının kalıcı ve çok boyutlu etmenlere (aile baskısı, akademik başarı kaygısı, öğrenilmiş çaresizlik vb.) bağlı olabileceği düşünülmektedir. Söz konusu öğrenciler için bireyselleştirilmiş psikolojik destek ve daha uzun süreli grup çalışmaları planlanması önerilmektedir.
4.3. Kaygısı Artan Öğrenciler
Beş öğrencide son test puanının arttığı görülmüştür. Bu durumun olası nedenleri değerlendirildiğinde; puanı artan 5 katılımcının uygulamalı müdahale bileşenlerine yeterli düzeyde katılım sağlamadığı klinisyen gözlemi olarak kayıt altına alınmıştır. Bu katılımcılarda gözlemlenen artışın programın etkisizliğinden değil, müdahaleye maruz kalım eksikliğinden kaynaklandığı düşünülmektedir.
5. Sonuç ve Öneriler
Bu çalışma; iki farklı kurumda toplam 35 öğrenciye uygulanan psikoeğitim ve kanıta dayalı teknik kombinasyonunun sınav kaygısını azaltmada etkili ve uygulanabilir bir müdahale yöntemi olduğunu göstermektedir. Tek seanslık yapısına karşın, grup ortalamasında istatistiksel olarak anlamlı bir azalma elde edilmesi programın koruyucu işlevini desteklemektedir.
Bundan sonraki süreç için şu öneriler sunulmaktadır:
- Kaygı düzeyi değişmeyen ya da artan öğrenciler için bireysel psikolojik görüşmeler planlanmalıdır.
- Program, sınav dönemine daha uzak bir tarihte (en az 8–10 hafta önce) uygulandığında daha güçlü ve kalıcı sonuçlar verebilir.
- Programın okul psikolojik danışmanlarıyla iş birliği içinde, çoklu seans formatında tekrarlanması değerlendirilmelidir.
Bu çalışma, okul temelli koruyucu ruh sağlığı hizmetlerinin yaygınlaştırılmasına yönelik somut bir model sunmaktadır.
6. Kaynakça
- • Driscoll, R. (2007). Westside Test Anxiety Scale validation. Education Resources Information Center (ERIC). ED 495 968.
- • Totan, T., & Yavuz, Y. (2009). Westside sınav kaygısı ölçeği'nin Türkçe formunun geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25, 167–178.